Çile (I) (Farsça) : 1. (isim) ► Sıkıntı.
"Bizim bu dünyadaki hayatımız da bir çileden ibaret olduğu düşünülecek olursa en münasip çilenin de burada olması icap ediyordu." - Asaf Halet Çelebi
2. (isim, din bilimi) Dervişlerin kırk gün süre ile kendilerine uyguladıkları zahmetli ve perhizli dönem.
- - -
Çile (II) 1. (isim) İpek, yün, pamuk vb. her türlü iplik demeti.
"Ah, bakın! Bir çile iplik hâlinde / Boşluklara doğru çözülüyorum." - Cevdet Kudret
2. (isim) Yay kirişi.
* * * * *
Birleşik Fiil, Kalıp Söz olarak kullanımı:
Çile Çekmek : Büyük sıkıntı ve üzüntü içinde yaşamak.
"Âşıkın olmaz mı çile çekmesi / Çilenin olmaz mı boyun bükmesi" - Seyrani
Çile çıkarmak (veya doldurmak) : Sıkıntılı bir işin veya bir durumun sona ermesini beklemek.
"Yirmi beş senedir Beykoz'daki o tekke gibi evde çile dolduruyorum." - Reşat Nuri Güntekin
(birini) Çileden çıkarmak : Çok kızdırmak.
"Karşı taraftan konuşanın kolağası Mustafa Kemal oluşu hepsini çileden çıkarır." - Falih Rıfkı Atay
Çileden çıkmak : 1. Olup bitenler karşısında sabrı ve dayanıklılığı kalmayıp taşkınlık göstermek.
"Ben ötede beride tanıdığım yaşlı başlı Fransızlarla böyle konuştukça kardeşim çileden çıkıyordu." - Bedri Rahmi Eyüboğlu
2. (eskimiş) Çile süresini bitirmek.
Çilesi dolmak : 1. (eskimiş) Derviş ve tarikat ehli, sadece dua ve ibadetle geçirmeleri gereken süreyi tamamlamak.
2. Üzücü ve sıkıntılı bir durumdan kurtulmak.
"Çilesi doldu ve çektikleri çok oldu." - Mahmut Esat Bozkurt
Çileye girmek : Dervişlerin kırk gün süre ile kendilerine uyguladıkları zorlu ve perhizli döneme girmek.
"Mevlâna’ya olan bağlılığı nedeniyle çileye girmek için gittiği Konya’ya feyiz almak için 1796 yılında yeniden gitti ve on beş gün orada kaldı." - Halûk İpekten
* * * * *
Birleşik Kelime olarak kullanımı :
Çilehane : Dervişlerin çile doldurdukları yer.
"Böyle bir hücreye bu kadar çok pencerenin açılmış olması alışık olduğumuz çilehane tasavvuruna aykırı görünmektedir." - Şevket Kâmil Akar
* * * * *
Kelime Kökeni :
Çile (1)
Farsça çilla چلّه “1. kırklık, kırk günlük süre, 2. tarikat erbabının kırk günlük halvet ve perhiz süresi, Hıristiyanlarda Paskalyadan önceki kırk günlük oruç” sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Farsça çil چل veya çihil چهل “kırk” sözcüğünden +a ekiyle türetilmiştir.
Benzer sözcükler : çile çek-, çilehane, çilekeş, çileli
Tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler :
[Lugat-i Halimi, 1477]
dervişler kırk gün halvet çekerler, aŋa daχı çille derler.
[Evliya Çelebi, Seyahatname, 1665]
Kırk sene kāmil çille-i merdān çeküp, gündüz sāim ve gice ḳāim olup [gündüz oruç tutup gece uyanık durup]
- - -
Çile (2)
Farsça cula جله veya culla جلّه “top” sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Farsça aynı anlama gelen gula veya gulla sözcüğünden evrilmiştir.
Daha fazla bilgi için gülle maddesine bakınız.
Ek açıklama : Farsça gule/gulle “gülle, top” sözcüğünün muarrebidir.
Tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler :
“kumaş topu” [Osmanlı Kanunnameleri, 1566 yılından önce]
cülle
[Selanikî Mustafa Ef., Tarih-i Selanikî, 1596]
çuka-i sıkarlat-ı mütenevviˁa: altmış çile
[Meninski, Thesaurus, 1680]
cüleh seu cüle: Globulus balistarius [iplik topu].
Bu kelime, yazar/şair Murathan Mungan sayesinde, blogger Hayal Kahvem tarafından önerilmiştir. Katkılarından dolayı teşekkürlerimle,
{ಠ,ಠ}
|)__)
-”-”-
not: görsel, freepik.com' dan alıntıdır.
İnziva / Halvet ile aynıdır sanırım. Tasavvufta 40 gündür; “çile sırasında derviş, rehberin yönlendirmesiyle yalnız başına bir köşede çok az gıda ve çok az uyku ile derin tefekkür içinde günler geçirir ve sosyal çevresiyle her türlü ilişkiyi keser. Amaç dünya hayatında insanı rûhen ve zihnen yıpratan sınırsız istek ve arzularını kısıtlamayı yaşayarak öğrenmek, böylece gönlünü, zihnini dünyevî bağlardan kurtarıp olgunlaşmaktır. Bunun için dervişin rehber tarafından belirlenen süreyi sabırla tamamlaması beklenir, eğer belirlenen süre dolmadan ayrılırsa tekrar başa dönülür.”
YanıtlaSilBudizmdeki ve hıristiyanlıktaki çile de çok benzer.. Güzel bir kelime seçmişsin :)
Canım Sade'Ce hoş geldin,
Silİnziva zwy kökünden, Halvet ise xlw kökünden geliyor ama bir noktada benzerlikleri var.
Çile, aynı zamanda -senin de yazdığın gibi- 40 anlamını içeriyor. Kelimeyi HayalKahvem' in bloğunda gördüm ve gülümsememe neden olan cümlesini buraya da alıyorum : "Çilenin anlamını öğrenince, kırk gün çile çekti derse biri, tamamı seksen ediyor diye düşünüp, gülesim gelmez mi, gelir elbette" :)
Önce Murathan Mungan' a, Hayal Kahvem' e sonra da sana yorumundan dolayı teşekkür ederim. :F
Merhabalar.
YanıtlaSilÇok dertli bir kelime. İsmini duymak bile yetiyor. Biz bu çilehanenin çilekeşleriyiz. Ne zaman çilemiz dolar, biz de o zaman kurtuluruz.
Daha dertli bir müzik parçası bekliyordum. Şöyle çileli arabesklerden .
Paylaşım için teşekkür ederim. Emeğinize ve gönlünüze sağlık.
Selam ve muhabbetle.
Recep Bey hoş geldiniz,
SilNe güzel söylediniz, "biz bu çilehanenin çilekeşleriyiz" diye. Yaşadıklarımıza bakınca böyle dillendirmemek mümkün değil, haklısınız.
Eklediğim bu müzik de yoğun bir keder taşıyor ama haklısınız evde internet problemi yaşadığımdan uzun süre araştıracak vakti bulamadım.
Ziyaretiniz ve yorumunuz için çok teşekkür ederim.
Saygılarımla,
Dervişlerin kırk gün süre ile kendilerine uyguladıkları zorlu ve perhizli döneme girmek. İmrenmişimdir onlara. Dünyadan kopup ilahi aşka yönelmek.
YanıtlaSilYaşamdan Yazılar,
SilDünyevi tasalardan uzaklaşabilmek, bir lokma bir hırka ile hiçliğe yolculuk çok kutsal bir şey, haklısın. :A