BİR KELİME = SIRAT

Sırat : (isim, Arapça) 1. ► Sırat köprüsü.

"Sırat kıldan incedir, kılıçtan keskincedir." — Yunus Emre

2. (Eskimiş) ► Yol.

* * * * *

Birleşik Kelime olarak kullanımı :

Sırat köprüsü : (isim, Din bilimi) İslam inancına göre mahşer günü üstünden geçilecek olan köprü. ≈ sırat

"Sırat köprüsünü nasıl rahat geçeceğini tahayyül ederdi." — Ömer Seyfettin

* * * * *

Kelime Kökeni :

Arapça ṣirāṭu'l-mustaḳīm صراط المستقيم “dar yol, İslam mitolojisinde kıyamette geçilen yol veya köprü” sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Arapça √ṣrṭ kökünden gelen ṣirāṭ صراط “yol” sözcüğünden türetilmiştir. Arapça sözcük Aramice-Süryanice aynı anlama gelen sṭrāṭā veya srāṭā סטרטא sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen stráta στράτα sözcüğünden alıntıdır. Eski Yunanca sözcük Latince (via) strata “kaplanmış yol” sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince sternere, strat- “yaymak, sermek, kaplamak” fiilinin +()t° ekiyle dişilidir. Latince fiil Hintavrupa Anadili aynı anlama gelen tanıksız *⁠sterh3- (*⁠ster-) biçiminden evrilmiştir.

Ek açıklama : Klasik dönem Arap dilbilimcileri sözcüğün Yunancadan geldiği konusunda hemfikirdir. Jeffery, Foreign Vocabulary of the Qur’an 195-196. Yakındoğu’da uzun mesafe yol sistemi Roma İmparatorluğu döneminde yerleşmiş idi. İtalyanca strada, İngilizce street, Almanca Strasse “yol” biçimleri Latinceden alınmıştır.

Bu kelimeyle ilgisi olanlar : stratosfer (stratigrafi, substrat, usturmaça)

Tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler :

[Gülşehri, Mantıku't-Tayr, 1317]

ne terāzū korkıda u ne ṣırāṭ

{ಠ,ಠ}

 |)__) 

-”-”-

not: görsel, pinterest' ten alıntıdır.

BİR KELİME = İCABET

İcabet : (isim, Arapça) 1. Bir çağrıyı yerine getirme, bir çağrıya gitme.

2. Bir buyruk veya isteğe uyma, kabul etme, razı olma.

* * * * *

Birleşik Fiil veya Kalıp Söz olarak kullanımı :

İcabet etmek : 1. Çağrı üzerine gitmek, katılmak.

2. Bir buyruğa, bir isteğe uygun olarak davranmak.

* * * * *

Kelime Kökeni :

Arapça √cwb kökünden gelen icāba(t) إجابة “cevap verme, özellikle duaya olumlu cevap verme” sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Arapça acāba أجاب “yanıtladı” fiilinin ifˁāla(t) vezninde IV. masdarıdır.

Bu kelimeyle ilintisi olanlar : aynı şekilde "cwb" kökünden gelen cevap

Tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler :

[anon., Mukaddimetü'l-Edeb terc., 1300]

icābat ḳıldı

[Rabguzi, Kısasü'l-Enbiya terc., 1310]

Ömer hakkında icâbet boldı, Ebū Cehl hakkında icâbet bolmadı, ḥikmet ne erdi?

Bu kelime Sevgili Mindmills tarafından önerilmiştir. Katkıları için teşekkürler.

{ಠ,ಠ}

 |)__) 

-”-”-

not: görsel, www.vecteezy.com' dan alıntıdır.

BİR KELİME = TENEFFÜS

Teneffüs : (isim, Arapça) 1. (Biyoloji) ► Solunum.

2. Temiz hava almak, dinlenmek için verilen ara.

"Artık boyuna dua ediyorum, teneffüs zamanı gelse de çocuklar bahçeye çıksa ve cıvıltı başlasa diye." — Necip Fazıl Kısakürek

~ ~ ~ ~ ~

Deyim, Birleşik Fiil ve Kalıp Söz olarak kullanımı :

Teneffüs etmek : Soluk almak.

"Sanki teneffüs ettiği havayı kollayan bir tilki gibi tetikte, sihirli ve hamarat görünürdü." — Abdülhak Şinasi Hisar

~ ~ ~ ~ ~

Birleşik Kelime olarak kullanımı :

Suni teneffüs : (isim) ► Yapay solunum.

Teneffüs zili : (isim) Okullarda dersin bittiğini bildiren zil sesi.

Teneffüshane : (isim, eskimiş, Arapça + Farsça) Genellikle okullarda, ders aralarında dinlenmek için öğrencilerin çıktığı salon veya bahçe.

"Gezintilerini ve jimnastiğini üstü örtülü teneffüshanede yapıyordu." — Sait Faik Abasıyanık

* * * * *

Kelime Kökeni :

Arapça √nfs kökünden gelen tanaffus تنفّس “soluk alıp verme, soluklanma” sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Arapça nafasa نَفَسَ “nefes aldı” fiilinin tafaˁˁul vezninde V. masdarıdır.

Tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler :

“soluklanma” [Kâtip Çelebi, Fezleke, 1653]

taburlarına varup bir iki gün teneffüs itdiler.

{ಠ,ಠ}

 |)__) 

-”-”-

not: görsel, internetten alıntıdır.