BİR KELİME = KLEPTOMANİ

Kleptomani : (isim, tıp, Fransızca) Gerçekte gerek duyulmayan maddeleri çalma dürtüsü.

* * * * *

Kelime Kökeni :

Fransızca klepto+ “hırsızlık [bileşiklerde]” sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca kléptēs κλέπτης “hırsız” sözcüğünden türetilmiştir. Eski Yunanca sözcük Hintavrupa Anadili yazılı örneği bulunmayan *klep- “çalmak” biçiminden evrilmiştir. Fransızca manie “delilik, cinnet” sözcüğünden alıntıdır. 

Benzer sözcükler : kleptokrat, kleptoman.

Tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler :

kleptomani [Ali Seydi, Yeni Türkçe Lugat, Resimli, 1929]

Kleptomani = Hırsızlık iptilâsı, hırsızlık.

kleptoman [Cumhuriyet - gazete, 1930]

mahir bir hareketle makada yanaştı ve 'kleptoman' ızdırabile adeta gayrimeş'ur bir maharetle zarfı aldı.

{ಠ,ಠ}

 |)__) 

-”-”-

not: görsel, internetten alıntıdır.

BİR KELİME = ŞAYAN

Şayan : (sıfat, eskimiş, Farsça) Uygun, yaraşır, değer, layık.

* * * * *

Birleşik Kelime olarak kullanımı :

Şayanıdikkat : (sıfat, Farsça şāyān + Arapça diḳḳat) Üzerinde durulmaya, ilgilenilmeye, düşünülmeye değer olan.

Şayanıhayret : (sıfat, Farsça şāyān + Arapça ḥayret) Hayret edilecek, şaşılacak nitelikte olan.

"Belki bunda şayanıhayret hiçbir cihet yoktu." - Refik Halit Karay

* * * * *

Kelime Kökeni :

Farsça şāyān شایان “mümkün, uyan, olur” sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Farsça şāyistan, şāy- شایستن, شای “mümkün olmak, uymak” fiilinden +ā(n) ekiyle türetilmiştir. Farsça fiil Avestaca χşi- veya χşāy- “muktedir olmak, gücü yetmek” fiili ile eş kökenlidir.

Benzer sözcükler : şayanı takdir, şayanı tavsiye

Bu kelimeyle ilintisi olanlar : şayet

Tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler :

[Meninski, Thesaurus, 1680]

bunlar şāyāni vidādü āşināyī degüldir [dostluğa ve tanışıklığa uygun değildir]

{ಠ,ಠ}

 |)__) 

-”-”-

not: görsel, inspiredpencil.com' dan alıntıdır.

BİR KELİME = BAŞAT

Başat : (sıfat) ► Baskın.

"Üstelik de Batıcı düşüncelerin, Batı etkisine en açık olan Harbiye’de odaklaştığı düşünülür ve Mustafa Kemal olayının, ordunun başat rol oynadığı bir Kurtuluş Savaşı biçiminde geliştiği hatırlanırsa bu desteğin anlamı ve önemi açıkça ortaya çıkar." - Emre Kongar

* * * * *

Birleşik Kelime olarak kullanımı :

Başat karakter : (isim, biyoloji) Bir melezde her zaman ortaya çıkan karakter.

* * * * *

Kelime Kökeni :

Türkiye Türkçesi başa- “başa geçmek, önden gitmek” fiilinden Yeni Türkçe +Ut ekiyle türetilmiştir. Bu fiil Türkiye Türkçesi baş sözcüğünden Türkiye Türkçesi +(g)A- ekiyle türetilmiştir.

Ek açıklama : Anadolu ağızlarında “sürü önderi olan koç” ve “haşarı, yaramaz” anlamında kullanılan sözcük Dil Devrimi döneminde yeni anlamla yazı diline aktarılmıştır.

Tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler :

Yeni Türkçe: [Cumhuriyet - gazete, 1935]

'Başat tepe= Hakim tepe' deyimindeki başat kelimesi Fransızca 'dominant' karşılığıdır.

{ಠ,ಠ}

|)__) 

-”-”- 

not: görsel, internetten alıntıdır.